มรดกวัฒนธรรม-ศาสนา พิธีกรรม ความเชื่อ-ขนบธรรมเนียมประเพณีท้องถิ่น-วัฒนธรรมชนเผ่าซาไก

ภาพ : วิถีซาไก    ช่างภาพ : นายจิระพงษ์  วงศ์วิวัฒน์ รางวัลชมเชย จากการประกวดภาพถ่าย Trang Green City

ภาพ : วิถีซาไก ช่างภาพ : นายจิระพงษ์ วงศ์วิวัฒน์ รางวัลชมเชย จากการประกวดภาพถ่าย Trang Green City

วัฒนธรรมชนเผ่าซาไก พวกชนเผ่าซาไก หรือที่ชาวบ้านมักเรียกว่าพวกชาวป่า หรือ เงาะ แต่คนเหล่านี้เรียกตัวเองว่า มันนิ ดำเนินชีวิตอยู่ในดินแดนแถบเทือกเขาบรรทัด มีส่วนหนึ่งอยู่ที่บ้านลิพัง อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง การรวมกลุ่มของซาไกหรือมันนินั้น ปกติและกลุ่มจะประกอบด้วย 2 ครอบครัวขึ้นไป และจำนวนสมาชิกแต่ละกลุ่มจะมีประมาณกลุ่มละ 15 – 30 คน ทั้งนี้เพื่อความสะดวกในการหากิน มีหัวหน้าปกครองกลุ่มเมื่อหัวหน้ากลุ่มตายลงก็เลือกกันใหม่ ไม่มีการสืบตำแหน่งตามสายเลือด
ครอบครัวที่รวมกันเป็นกลุ่มจะมี ทับ หรือ ฮะหยะ เป็นที่อาศัย ซึ่งอยู่ในบริเวณเดียวกันโดยหันหน้าเข้าหากันเกือบเป็นรูปวงกลม รูปร่างของทับมีโครงสร้างง่ายๆ เป็นรูปเพิงหมาแหงน หลังคามุงใบไม้ ข้างในมีแคร่นอนหันหัวออกทางด้านหน้า ด้านหัวนอนสูงกว่าปลายเท้า การเลือกที่ตั้งทับจะต้องเป็นที่ใกล้แหล่งน้ำแต่ไม่ใช่ที่ลุ่มน้ำขัง มีต้นไม้เพื่อความร่มรื่น แต่ไม่ใหญ่จนอาจจะโค่นลงมาทับอยู่ใกล้แหล่งอาหาร ที่สำคัญคือต้องเป็นที่ไม่เคยมีคนตาย ถ้ามีคนตายจะต้องย้ายทับทันที ส่วนการย้ายด้วยสาเหตุอื่นๆ คือเมื่อขาดแคลนอาหารหรือเกิดการเจ็บป่วย
อาหารของมันนิเดิมเป็นของป่าทั้งพืชและสัตว์ อาหารหลักคือพวกแป้ง ได้จากพวกมันต่างๆ ในป่า มีการแบ่งหน้าที่ระหว่างหญิงชายในการหาอาหาร ผู้หญิงเก็บพืชผักผลไม้ หรือจับสัตว์ด้วยวิธีง่ายๆ คือ ใช้มือเปล่าจับสัตว์น้ำพวกหอย ปู ส่วนผู้ชายทุกคนจะมีกระบอกตุด หรือ บอเลา เป็นเครื่องมือประจำตัวสำหรับใช้ล่าสัตว์ มันนิไม่กินอาหารดิบ วิธีทำให้สุกคือการเผา ปกติแล้วพวกมันนิไม่มีการสะสมหรือกักตุนอาหาร เมื่อหามาไดก็แบ่งปันกันกินและกินหมดในคราวเดียว ปัจจุบันเมื่อมีการติดต่อสัมพันธ์กับชาวบ้านมากขึ้น มันนิรู้จักวิธีปรุงอาหาร เช่น หุง ต้ม หลาม และยังรู้จักรับประทานอาหารประเภทขนมหรือบะหมี่สำเร็จรูปอีกด้วย
การแต่งกายของพวกมันนิตามแบบดั้งเดิมคือ ประดิษฐ์ขึ้นจากสิ่งที่หามาได้ตามธรรมชาติ เช่นใช้ใบไม้หรือเอาเปลือกโสนมาทำเป็นทำผ้านุ่ง ผู้หญิงอาจจะเปลือยอกหรือใช้ผ้าคาดอก ส่วนด็กมักจะเปลือยกาย ผู้ชายนุ่งโสร่งผ้าปาเต๊ะหรือผ้าขาวม้า เปลือยท่อนบน ผู้หญิงนุ่งโสร่งปาเต๊ะ สวมเสื้อ แต่พวกหนุ่มสาวชอบที่จะแต่งตามสมัยนิยมที่พวกเขาเห็นจากชาวบ้านหรือโทรทัศน์ คือ นุ่งกางเกงยีน สวมรองเท้าผ้าใบ แว่นตาดำ และสวมหมวก
ด้วยชนเผ่าซาไกเป็นพวกที่มีวิถีชีวิตแนบแน่นอยู่กับป่า ยามเจ็บไข้ได้ป่วย พวกเขาจะนำเอาพืชพรรณในธรรมชาติมาใช้บำบัดโรคภัย และยังมีความเชื่อกันว่าต้นเหตุที่ทำให้เกิดโรคคือผีสางนางไม้ ดังนั้น จึงต้องมีการป้องกันมิให้เกิดโรคภัยต่างๆ เช่น ในเวลาอพยพต้องแขวนหัวไพล เกล็ดลิ่น หรือใช้ขี้เถ้าทาตามตัว ตามหน้า เพื่อป้องกันผีทำอันตราย การติดต่อกับชาวบ้านและดูโทรทัศน์ทำให้มันนิมีทัศนคติใหม่เกี่ยวกับสุขภาพอนามัย คือก่อนจะออกไปล่าสัตว์ ตีผึ้ง จะดื่มยาชูกำลัง หากเป็นไข้ก็จะกินยาซองแทนยาสมุนไพรที่ใช้กันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ
มันนิจะแต่งงานเมื่ออายุประมาณ 14 – 15 ปี ซึ่งทั้งคู่จะรักใคร่ชอบพอกันก่อน ที่สำคัญต้องต่างสายเลือดกัน ผู้ชายเป็นฝ่ายไปสู่ขอต่อผู้ใหญ่ฝ่ายหญิง ถ้าฝ่ายหญิงไม่ตกลงก็แต่งงานไม่ได้ ถ้าตกลงฝ่ายหญิงอาจจะไม่เรียกสินสอด หรือเรียกเป็นลิงเป็นค่างเพื่อใช้กินเลี้ยง โดยเป็นหน้าที่ของฝ่ายชายที่ต้องออกป่าล่าสัตว์มาเลี้ยงเพื่อนฝูง และหน้าที่ของฝ่ายชายอีกย่างหนึ่งคือสร้างทับที่อยู่อาศัย เมื่อสร้างทับเสร็จ กินเลี้ยงเสร็จ เจ้าบ่าวก็พาเจ้าสาวไปอยู่ด้วยกันและจะอยู่แบบผัวเดียวเมียเดียวไปชั่วชีวิต เว้นแต่ฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดเสียชีวิตไปก่อน ฝ่ายที่เหลืออยู่จะมีคู่ครองใหม่ก็ได้ บางคนไปแต่งงานกับคนต่างกลุ่ม เช่น มันนิหนุ่มที่ปะเหลียนไปมีครอบครัวอยู่กับสาวที่ธารโต จังหวัดยะลา แต่ส่วนใหญ่มักแต่งงานกับคนในกลุ่มที่อยู่ใกล้ๆ กันทุกกลุ่มจึงมีความสัมพันธ์กันแบบเครือญาติอย่างเหนียวแน่น การแต่งงานระหว่างมันนิกับชาวบ้านนั้นแทบไม่มีเลย
เด็กมันนิที่จะออกมาลืมตาดูโลกต้องอาศัยฝีมือหญิงสูงอายุในกลุ่มเป็นหมอตำแย เรียกว่า โต๊ะดัน หรือ โต๊ะบิดัน ในระยะใกล้คลอด สามีจะหาสมุนไพรชื่อว่า ตำโตก มาให้ภรรยากินเพื่อจะได้คลอดง่าย เมื่อเจ็บท้องจะมีการนวดท้องและเสกคาถาลงไปที่หน้าท้องแม่เพื่อช่วยให้คลอดง่ายเช่นกัน คลอดแล้วโต๊ะบิดันจะตัดสายสะดือเด็กด้วยไม้ไผ่บางๆ ล้างตัวเช็ดตัวให้แห้ง สามีก็จะต้องขุดหลุมใกล้ๆ กับแคร่ที่ภรรยาคลอดให้ลึกประมาณ 1 ศอก สำหรับฝังรก ส่วนแม่นั้นต้องอยู่ไฟ ประคบก้อนเส้า พร้อมทั้งกินยาสมุนไพรที่ให้ความร้อนสูง เมื่ออยู่ไฟครบ 7 วันแล้ว แม่จะแข็งแรงสามารถเดินทางได้ พวกเขาจะอพยพไปหาที่อยู่ใหม่ เพราะเชื่อว่าเลือดที่ออกมาตอนคลอดนั้น หากทิ้งไว้หลายๆ วันเลือดนั้นจะตายและเป็นสาเหตุให้เจ็บป่วยได้
เมื่อมันนิตาย กลุ่มที่อยู่ในปะเหลียนจะไม่มีการฝังศพ พวกเขาจะสร้างทับขึ้น บางครั้งก็ใช้ทับเดิมที่ผู้ตายอาศัยอยู่ ซึ่งจะทำให้มีลักษณะต่างไปจากทับอาศัยทั่วไป คือใช้ใบไม้ปิดปากทับเป็นรูปกระโจมให้ผู้ตายนอนในทับพร้อมกับใส่ข้าวของเครื่องใช้ส่วนตัวของผู้ตายไว้ด้วย ภายนอกทับจะมีก่อกองไฟอีกกองหนึ่งเป็นอันเสร็จพิธี หลังจากนั้นพวกที่อยู่ก็จะอพยพไปหาที่อยู่ใหม่ทันที เพราะเชื่อว่าคนที่ตายไปแล้วจะเป็นผีอาศัยอยู่ตามต้นไม้ใหญ่และอาจจะทำอันตรายได้ เพราะฉะนั้นมันนิจะไม่กลับมาอาศัยอยู่ในบริเวณที่มีคนตายเป็นอันขาด
ทุกวันนี้มันนิหรือหมู่ซาไกยังคงอยู่กับป่า แต่มีความสัมพันธ์กับคนนอกป่ามากขึ้น คนส่วนหนึ่งให้สิ่งของต่างๆ เพื่อการแลกเปลี่ยนสิ่งมีค่า ไม่ว่าจะเป็นของป่า แรงงาน หรือแม้แต่ตัวคนเพื่อนำมาจัดแสดงในกิจกรรมต่างๆ ทำให้การดำเนินชีวิตของมันนิถูกแทรกซึมด้วยวิถีเมืองมากขึ้น และอาจนำไปสู่ความเปลี่ยนแปลงจากวิถีชีวิตดั้งเดิมจนหมดสิ้น
เมื่อวันที่ 3 มีนาคม 2542 ทางจังหวัดได้จัดให้มีการชุมนุมพบปะระหว่างหมู่ซาไกที่อาศัยในป่าเทือกเขาบรรทัด ณ สวนพฤกษศาสตร์ภาคใต้ ทุ่งค่าย จากการพบปะในครั้งนั้น หมู่ซาไกหรือมันนิได้ร่วมกันเล่าปัญหาในการดำรงชีวิตของแต่ละกลุ่ม ซึ่งเกิดจากผืนป่าถูกทำลายจนทำให้ยากลำบากในการทำมาหากิน และร้องขอความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่าเทือกเขาบรรทัด สำหรับเป็นแหล่งดำรงชีวิตของพวกเขาตามแบบที่เคยเป็นมาโดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดตรงเป็นผู้รับทราบและได้กล่าวกับมันนิไว้ตอนหนึ่งว่า จังหวัดจะดูแลช่วยเหลือชนกลุ่มนี้ไว้อย่างดีที่สุดโดยไม่ให้ขัดต่อวิถีชีวิตดั้งเดิม

Comments

comments

You may also like...

49 Responses

  1. Hi there, I found your web site via Google whilst looking for a similar topic, your website came up, it seems to be good. I’ve bookmarked it in my google bookmarks.

  2. zippyaudio says:

    I do not even know the way I finished up here, but I believed this publish was once great. I do not realize who you are but certainly you’re going to a well-known blogger in the event you aren’t already. Cheers!|

  3. Itamar Serpa says:

    I for all time emailed this weblog post page to all my friends, as if like to read it then my friends will too.|

  4. I read this post completely about the resemblance of newest and previous technologies, it’s amazing article.|

  5. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point. You obviously know what youre talking about, why throw away your intelligence on just posting videos to your weblog when you could be giving us something informative to read?|

  6. Itamar Serpa says:

    You’re so cool! I do not think I have read through anything like that before. So wonderful to find another person with genuine thoughts on this subject. Seriously.. thanks for starting this up. This website is one thing that’s needed on the internet, someone with a little originality!|

  7. Today, I went to the beach front with my children. I found a sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said “You can hear the ocean if you put this to your ear.” She put the shell to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched her ear. She never wants to go back! LoL I know this is completely off topic but I had to tell someone!|

  8. Great post! We will be linking to this great content on our site. Keep up the good writing.|

  9. I simply could not leave your website before suggesting that I extremely enjoyed the usual information a person provide for your guests? Is going to be again ceaselessly in order to investigate cross-check new posts|

  10. When I initially commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox and now each time a comment is added I get four e-mails with the same comment. Is there any way you can remove me from that service? Thank you!|

  11. I visited many web sites except the audio feature for audio songs present at this web site is genuinely marvelous.|

  12. Heya! I realize this is sort of off-topic but I needed to ask. Does building a well-established blog such as yours take a massive amount work? I’m completely new to operating a blog however I do write in my journal every day. I’d like to start a blog so I can easily share my experience and views online. Please let me know if you have any suggestions or tips for new aspiring bloggers. Thankyou!|

  13. I am regular visitor, how are you everybody? This piece of writing posted at this web page is genuinely nice.|

  14. Lelio Junior says:

    Hi, I read your new stuff daily. Your story-telling style is witty, keep up the good work!|

  15. MAGA says:

    Oh my goodness! Amazing article dude! Thanks, However I am encountering issues with your RSS. I don’t know the reason why I can’t subscribe to it. Is there anybody else getting identical RSS issues? Anyone who knows the answer can you kindly respond? Thanx!!|

  16. Itamar Serpa says:

    It’s in reality a great and helpful piece of info. I’m glad that you shared this helpful information with us. Please stay us informed like this. Thanks for sharing.|

  17. I know this website provides quality based articles and additional material, is there any other web page which presents such data in quality?|

  18. What’s up i am kavin, its my first occasion to commenting anywhere, when i read this post i thought i could also create comment due to this good piece of writing.|

  19. I will immediately clutch your rss as I can’t find your e-mail subscription hyperlink or newsletter service. Do you’ve any? Please allow me understand in order that I may subscribe. Thanks.|

  20. Normally I don’t read article on blogs, however I wish to say that this write-up very forced me to try and do it! Your writing style has been amazed me. Thank you, very great article.|

  21. I’m gone to convey my little brother, that he should also visit this website on regular basis to take updated from most recent gossip.|

  22. I always spent my half an hour to read this webpage’s posts every day along with a mug of coffee.|

  23. Hello are using WordPress for your site platform? I’m new to the blog world but I’m trying to get started and set up my own. Do you need any coding knowledge to make your own blog? Any help would be really appreciated!|

  24. Wow that was unusual. I just wrote an very long comment but after I clicked submit my comment didn’t show up. Grrrr… well I’m not writing all that over again. Anyway, just wanted to say wonderful blog!|

  25. Usually I do not read article on blogs, but I wish to say that this write-up very compelled me to try and do so! Your writing style has been surprised me. Thank you, quite great article.|

  26. Wow, incredible blog layout! How long have you been blogging for? you make blogging look easy. The overall look of your website is wonderful, as well as the content!|

  27. With havin so much content and articles do you ever run into any issues of plagorism or copyright infringement? My site has a lot of completely unique content I’ve either written myself or outsourced but it seems a lot of it is popping it up all over the internet without my authorization. Do you know any ways to help protect against content from being stolen? I’d certainly appreciate it.|

  28. Grupo Coral says:

    This paragraph is actually a pleasant one it helps new web people, who are wishing in favor of blogging.|

  29. Dadado Veig says:

    Hello there! This is kind of off topic but I need some advice from an established blog. Is it hard to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things out pretty quick. I’m thinking about making my own but I’m not sure where to begin. Do you have any points or suggestions? Appreciate it|

  30. What’s Taking place i’m new to this, I stumbled upon this I’ve found It absolutely useful and it has helped me out loads. I am hoping to contribute & assist other customers like its helped me. Good job.|

  31. Excellent article! We will be linking to this particularly great content on our site. Keep up the great writing.|

  32. I’m not sure why but this blog is loading incredibly slow for me. Is anyone else having this problem or is it a issue on my end? I’ll check back later on and see if the problem still exists.|

  33. Umanizzare says:

    Attractive section of content. I just stumbled upon your web site and in accession capital to assert that I acquire in fact enjoyed account your blog posts. Any way I’ll be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently rapidly.|

  34. Hi just wanted to give you a quick heads up and let you know a few of the pictures aren’t loading correctly. I’m not sure why but I think its a linking issue. I’ve tried it in two different internet browsers and both show the same results.|

  35. I just could not depart your site before suggesting that I actually enjoyed the usual information a person provide on your guests? Is going to be back frequently to check out new posts|

  36. Hello, I would like to subscribe for this webpage to get hottest updates, so where can i do it please help out.|

  37. I am really grateful to the owner of this site who has shared this fantastic article at at this time.|

  38. Excellent blog! Do you have any helpful hints for aspiring writers? I’m planning to start my own site soon but I’m a little lost on everything. Would you recommend starting with a free platform like WordPress or go for a paid option? There are so many choices out there that I’m completely confused .. Any ideas? Many thanks!|

  39. I get pleasure from, cause I discovered just what I used to be looking for. You have ended my four day long hunt! God Bless you man. Have a great day. Bye|

  40. Hiya! I know this is kinda off topic nevertheless I’d figured I’d ask. Would you be interested in exchanging links or maybe guest writing a blog post or vice-versa? My site covers a lot of the same topics as yours and I feel we could greatly benefit from each other. If you might be interested feel free to send me an e-mail. I look forward to hearing from you! Excellent blog by the way!|

  41. Just want to say your article is as amazing. The clearness in your post is just excellent and i could assume you are an expert on this subject. Well with your permission allow me to grab your feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please continue the enjoyable work.|

  42. When I initially commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox and now each time a comment is added I get three e-mails with the same comment. Is there any way you can remove people from that service? Cheers!|

  43. Itamar Serp says:

    Heya i am for the first time here. I came across this board and I to find It really useful & it helped me out a lot. I hope to offer something back and help others such as you aided me.|

  44. Itamar Serp says:

    Hello, the whole thing is going sound here and ofcourse every one is sharing information, that’s in fact good, keep up writing.|

  45. Hello very cool web site!! Guy .. Excellent .. Superb .. I will bookmark your web site and take the feeds also? I’m satisfied to find numerous useful info here within the put up, we’d like develop more strategies in this regard, thanks for sharing. . . . . .|

  46. I was curious if you ever thought of changing the structure of your blog? Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you could a little more in the way of content so people could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having 1 or two images. Maybe you could space it out better?|

  47. I am curious to find out what blog platform you are working with? I’m experiencing some minor security problems with my latest blog and I would like to find something more risk-free. Do you have any solutions?|

  48. Harold says:

    Helpful information. Fortunate me I discovered your web site by chance, and I’m shocked why this twist of fate did not came about earlier! I bookmarked it.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>