บุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์-พระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี (คอซิบี๊ ณ ระนอง)

เจ้าเมืองนักพัฒนาผู้สร้างพื้นฐานความเจริญของเมืองตรัง นักปกครองและนักบริหารดีเด่นของกระทรวงมหาดไทย ผู้ได้รับการขนานนามว่า ขุนถนน ได้แผ้วถางบุกเบิกที่ทุรกันดารให้เป็นทางสัญจรไปมาระหว่างหมู่บ้าน ตำบล เมือง ทั่วภูมิภาคของมณฑลภูเก็ต ก่อให้เกิดการเคลื่อนไหวทางเศรษฐกิจ สร้างความเจริญก้าวแก่ภูมิภาคนี้ เป็นผู้พัฒนาเมืองตรังให้ก้าวหน้าจากที่ได้ชื่อว่าเมืองป่า เมืองลี้ลับจนกลายเป็นเมืองเกษตรกรรมและเมืองท่าค้าขายที่ยิ่งใหญ่ของภาคใต้ฝั่งอันดามัน

ผู้มีจิตใจงดงาม คือความหมายแห่งนามซิมบี๊ ผู้สืบสายเลือดชาวจีนฮกเกี้ยน ถือสกุล แซ่คอ จากบิดา คือ คอซู้เจียง ณ ระนอง หรือพระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี อดีตเจ้งาเมืองระนองและจางวางกำกับเมืองระนอง คอซิมบี๊ ณ ระนอง เป็นบุตรชายคนสุดท้องซึ่งเกิดแต่ภรรยานามว่า กิ้ม ชาวเมืองระนอง

คอซิมบี๊ เกิดเมื่อวันพุธ ปีมะเส็ง พ.ศ. ๒๔๐๐ ที่เมืองระนอง ถึงแก่อนิจกรรม เมื่อวันที่ ๑๐ เมษายน ๒๔๕๖ ที่บ้านจักรพงษ์ เมืองปีนัง ในขณะดำรงตำแหน่งข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลภูเก็ตและองคมนตรี ศพของท่านถูกนำไปฝั่งไว้ ณ เมืองระนองแผ่นดินเกิด ในสุสานของตระกูล บนเขาระฆังทอง ซึ่งเป็นสถานที่ที่ตระกูล ณ ระนองได้รับพระราชทานจากรัชกาลที่ ๕

ชีวิตวัยเยาว์ไม่ปรากฎว่าได้เข้าศึกษาในสำนักหรือสถาบันใดๆ แต่สามารถพูดภาษาต่างๆ ได้ถึงเก้าภาษา ได้แก่ไทย อังกฤษ มลายู ฮินดูสตานี และภาษาจีนต่างๆ อีก ๕ ภาษา ได้เดินทางไปกับบิดาผู้มีกิจการค้าที่ปีนังและประทศจีนอยู่เสมอ ครั้งสุดท้าย พ.ศ. ๒๔๒๒ ก่อนบิดาจะสิ้นชีวิตงได้พาซิมบี๊ไปส่งยังเมืองเอ้หมึง มณฑลฟูเกี้ยน ประเทศจีน เพื่อให้ศึกษาด้านการค้า และดูแลกิจการค้าของบิดา แต่เมื่อทราบข่าวว่าบิดาสิ้นชีวิตในพ.ศ. ๒๔๒๕ ซิมบี๊จึงเดินทางกลับเมืองระนอง

พระยารัตนเศรษฐี (คอซิมก๊อง ณ ระนอง) พี่ชาย ซึ่งดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองระนองแทนบิดา ได้นำซิมบี๊เข้าถวายตัวเป็นมหาดเล็ก ใน พ.ศ. ๒๔๒๕ และในปีเดียวกันซิมบี๊ก็ได้เป็นผู้ก็ได้เป็นผู้ช่วยเมืองระนอง รับบรรดาศักดิ์ หลวงบริรักษ์โลหวิสัย พร้อมทั้งช่วยดูแลกิจกรรมต่างๆ ของตระกูล ต่อมาได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ไปดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองกระบุรีใน พ.ศ. ๒๔๒๗ บรรดาศักดิ์พระอัษฎงคตทิศรักษา

ต่อมาในพ.ศ. ๒๔๓๓ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ พระอัษฎงคตทิศรักษา เจ้าเมืองกระบุรี มาดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองตรังและพระราชทานสัญญาบตรเป็น พระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี

เมื่อเดินทางมารับตำแหน่งเจ้าเมืองตรัง พระยารัษฎาฯ เร่งรัดปรับปรุงบ้านเมืองตรังตามแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ปรัลปรุงด้านการคมนาคมซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการพัฒนาโดยจัดซ่อมสะพาน ถนน เพื่อให้เป็นทางเกวียนขนส่งสินค้า จัดทำแผนที่เมืองตรัง เมืองปะเหลียน เพื่อทราบจำนวนพื้นที่และจัดสรรให้แก่ราษฎรสร้างแรงจูงใจให้ราษฎรทำนาโดยยกเว้นภาษีเป็นเวลา ๖ ปี หลัจากนันก็จะให้กรรมสิทธิ์ที่นาแนะนำผู้ที่ทำนาอยู่แล้วให้ปลูกพืชเสริม เช่น มะพร้าว กาแฟ พริกไทย จันทน์เทศ สำหรับกล้วยป่าให้ปลูกเพื่อเป็นอาหารสุกร พวกที่มีอาชีพเย็บตับจากส่งไปขายเมืองเดลี ประเทศอินเดีย ท่านแนะนำให้ทำนาด้วย โดยให้เหตุผลว่าเงินที่ได้จากการขายตับจากนั้นควรเป็นเงินรองรังสำหรับใช้จ่าย ส่วนการทำนานั้นได้ข้าวมาหุงกินไม่ต้องซื้อข้าวสารราคาแพง เพราะในเวลานั้นเมืองตรังต้องสั่งข้าวพม่าจากปีนัง ท่านนำเอาวัฒนธรรมการลงแขกมาเป็นแรงจูงใจให้ราษฎรสนใจการทำนา คือให้กำนันผู้ใหญ่บ้านเป็นหัวหน้าแนะนำการทำนา โดยให้ลูกบ้านไปทำนาให้กับผู้ใหญ่บ้านของตนคนละ ๒ วัน และให้ผู้ใหญ่บ้านเลี้ยงอาหาร ผู้ใหญ่บ้านนำลูกบ้านไปทำนาให้กำนันคนละ ๑ วัน กำนันเลี้ยงอาหารส่วนราษฎรด้วยกันต่างก็ผลัดเปลี่ยนไปช่วยกันทำนาคนละ ๒ วัน แต่ต้องเตรียมข้าวห่อกันไปเองโดยมีผู้ใหญ่บ้านเป็นผู้กำกับ ถึงเวลาเก็บเกี่ยวก็ปฎิบัติทำนองเดียวกัน

พระยารัษฎาฯ มุ่งให้ราษฎรตรังมีความเป็นอยู่ที่ดี พึ่งพาตนเองได้ ท่านได้เชิญชวนกำหนดให้ราษฎรเมืองตรังทุกครัวเรือน ปลูกผัก พริก ตะไคร้ มะละกอ ฯลฯ อย่างน้อยครังเรือนละ ๕ ต้น ๕ กอ และเลี้ยงไก่ ๕ แม่ พร้อมกับติดตามความก้าวหน้าเป็นระยะๆ เสริมกำลังใจแก่ผู้ปฎิบัติ ผลผลิตที่เหลือกินเหลือใช้ในครอบครัว บางชนิดก็ส่งเสริมการส่งออก ดังมีรายงานสินค้าส่งออกจากเมืองตรังเมืองปะเหลียนไปปีนังและเมืองเดลีในพ.ศ. ๒๔๓๕ คือ พริกไทย ตับจาก ดีบุก สุกร เป็ด ไก่ โค กระบือ มีมูลค่าประมาณ ๕๗,๐๐๐ เหรียญ

เพื่อให้ราษฎรมีเงินทุนหมุนเวียน พระยารัษฎาฯ ยืมเงินจากส่วนกลางให้ราษฎรนำไปลงทุนทำไร่พริกไทย เหมืองแร่ ฯลฯ ท่านแต่งตำราการเกษตร โดยบอกให้เลขานุการจดทั้งให้นักโทษเพาะกล้าไม้แจกจ่ายแก่ราษฎร นอกจากนี้ท่านยังมีสายตายาวไกลในการรักษาพันธุ์ไม้บางชนิด เช่น ห้ามตัดไม้ยางเพราะน้ำมันยางสามารถนำมาใช้ประโยชน์อย่างอื่นได้มากกว่าควบคุมการตัดไม้หวาย ไม้เคี่ยม เป็นต้น ท่านมีกุศโลบายต่างๆ ทำให้ราษฎรมีความรู้ความเข้าใจด้านการเพาะปลูกและการบำรุงรักษา ดังมีเรื่องเล่าว่า พระยารัษฎาฯ ให้กำนันผู้ใหญ่บ้านป่าวประกาศว่า ท่านป่วยด้วยโรคประจำตัวจำเป็นต้องใช้ตัวยาจากกาฝากตามต้นไม้ขอให้ราษฎรช่วยกันเก็บต้นกาฝากเพื่อนำให้ไปต้มกิน ด้วยความรักและความเป็นห่วงเจ้าเมืองหรือด้วยความเกรงกลัวเจ้าเมืองประกอบกัน กาฝากทั้งหลายจึงถูกเก็บจนเกือบจะหมด เป็นผลให้ต้นไม้เจริญสมบูรณ์ ออกดอกออกผลเต็มที่ ราษฎรจึงเกิดความเรียนรู้ว่าต้นกาฝากนั้นทำให้ต้นไม้ไม่เจริญเติบโต สมควรทำลายให้หมดไป

การปรับปรุงเมืองตรังให้เป้นเมืองเกษตรกรรมประสบความสำเร็จด้วยดี นับได้ว่าพระยารัษฎาฯ ได้สนองพระราชดำริของรัชกาลที่ ๕ อย่างเต็มกำลัง เป็นที่ประจักษ์แก่บุคคลทั่วไป จนได้รับพิจารณาให้ดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงเกษตรธิการ แต่พระยารัษฎาฯ ปฎิเสธด้วยเหตุผลว่า

…ที่ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นเสนาบดีนั้น เป็นพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าฯ แต่ข้าพระพุทธเจ้าเห็นความจำเป็นของประเทศว่าเสนาบดีเป็นแต่เพียงผู้สั่งงานและมีเจ้าหน้าที่ที่ชำนาญประจำอยู่แล้วไม่สำคัญเท่าสมุหเทศาภิบาลที่ข้าพระพุทธเจ้าได้รับราชการฉลองพระกรุณาธิคุณอยู่ขณะนี้ เป็นตำแหน่งที่รับผิดชอบแทนพระองค์ในหน้าที่ปกครองประชาชนให้ได้ผลตามความมุ่งหมายของรัฐบาล ถ้าได้ทรงพระกรุณาเลือกหาตัวเสนาบดีกระทรวงเกษตรได้ใหม่แล้ว ข้าพระพุทธเจ้าจะฉลองพระกรุณาธิคุณในตำแหน่งสมุหเทศาภิบาลไปตามเดิม…

ภารกิจด้านการดูแลความสงบเรียบร้อยในบ้านเมืองตรังก่อนที่พระยารัษฎาฯ จะมาว่าราชการเมืองตรังนั้น ใน พ.ศ. ๒๔๓๓ ราษฎรตรังได้ยื่นฎีการ้องเรียนต่อรัชกาลที่ ๕ เมื่อคราวเสด็จฯเมืองตรัง มีความปรากฎประโยคหนึ่งว่า เงิน ๒๐ เหรียญแล้วไม่ต้องกลัวอันใดแสดงให้เห็นว่าอำนาจเงินมีอิทธิพลต่อการปกครองจึงขาดความยุติธรรม ทำให้โจรผู้ร้ายชุกชุมเกิดการปล้นจี้ไม่เว้นแต่ละวัน ผู้ร้ายข้ามแดนเข้ามาหลบซ่อนอยู่มาก ในระหว่างราษฎรจีนด้วยกันต่างก็ทะเลาะวิวาทกันไม่จบสิ้น ล้วนก่อปัญหาเรื้อรังขึ้นในเมืองตรัง นับเป็นภารกิจหนักที่ต้องเร่งแก้ไข ดังนั้นท่านจึงเร่งรัดให้ทุกบ้านมีเลขทะเบียนบ้าน รายละเอียดของผู้อยู่อาศัยจำนวนโคกระบือ จัดทำรูปพรรณโค กระบือ จดทะเบียนเรือ กำหนดสถานที่จอดเรือ เพื่อป้องกันการลักลอบขนดินปืนจากเรือต่างประเทศ ด้านการติดตามจับโจรผู้ร้าย อนุญาตให้เจ้าหน้าที่ติดตามจับข้ามแดนได้โดยไม่ต้องกลับมาเอาหนังสือสูตรนารายณ์ หรือหนังสืออนุญาตจับผู้ร้าย ส่วนวิธีตามจับ โค กระบือ ที่ถูกขโมยนั้น ก็ให้กำนันผู้ใหญ่บ้านตามรอยเท้า โค กระบือ รอยเท้าไปสิ้นสุดตำบลใดหมู่บ้านใด ก็ให้เจ้าหน้าที่หมู่บ้านนั้นตามลอยต่อไป บ้านเรือนราษฎรทุกหลังจะต้องมีเหลาะ (เกราะ) สำหรับไว้ตีบอกเหตุ เมื่อถูกโจรผู้ร้ายเข้าปล้นทุกบ้านจะต้องตีบอกต่อๆ กันไป พร้อมทั้งช่วยกันจับผู้ร้าย บ้านใดไม่ให้ความร่วมมือจะถูกพิจารณาโทษตามควรแก่เหตุ ส่วนการทะเลาะวิวาทของราษฎรจีนนั้น ท่านได้ขอผูกภาษีเมืองตรังแล้วแบ่งให้ราษฎรจีนไปทำอีกช่วงหนึ่ง เมื่อเกิดทะเลาะวิวาทก็มีหัวหน้าจีนคอยไกล่เกลี่ยกันเอง ทำให้ให้เหตุการณ์สงบลงได้

เมื่อเมืองตรังเข้าสู่ความสงบเรียบร้อยแล้ว ใน พ.ศ. ๒๔๓๖ พระยารัษฎาฯ จึงดำเนินการย้ายที่ตั้งเมืองจากควนธานีไปที่กันตัง ท่านมุ่งมั่นให้เมืองใหม่ที่กันตังมีความเจริญก้าวหน้าเท่าเทียมเมืองปีนัง จึงจัดวางผังเมืองใหม่โดยมีช่างชาวอิตาเลียนมาช่วย จัดการขุดลอกร่องน้ำ (แม่น้ำตรัง) เพื่อให้เรือสินค้าเข้าออกสะดวกขึ้น พัฒนาท่าเรือขนส่งสินค้าเพื่อให้กันตังเป็นศูนย์กลางการค้าทางเรือ สนับสนุนพ่อค้าให้จัดตั้งบริษัททำธุรกิจขนส่งสินค้ากับต่างประเทศแม้เมื่อไปดำรงตำแหน่งข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลภูเก็ตแล้ว ก็ยังคงติดตามโครงการท่าเรือน้ำลึกที่กันตัง โดยเสนอโครงการต่อกรุงเทพฯ แต่โครงการนี้ไม่เป็นผล และท่านยังผลักดันการสร้างสถานีรถไฟที่กันตัง ทำให้กันตังเป็นเมืองท่าค้าขายต่างประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ด้านการคมนาคมทางบก พระยารัษฎาฯ เร่งดำเนินการตัดถนนหลายสาย แทบจะกล่าวได้ว่าถนนสายสำคัญๆ ของเมืองตรังและถนนเชื่อมระหว่างเมืองล้วนเป็นถนนที่พระยารัษฎาฯ ดำเนินการกรุยทางไว้ทั้งสิ้น ใน พ.ศ. ๒๔๓๘ ท่านจัดการสำรวจและตัดถนนบนเขาบรรทัดเพื่อติดต่อกับพัทลุง นับเป็นการเชื่อมฝั่งทะเลตะวันตกกับตะวันออกให้ไปมาสะดวกขึ้นถนนสายนี้ได้ชื่อว่าสวยงามมาก

ทางด้านการศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ท่านดำเนินการย้ายสำนักสงฆ์ไปสร้าวัดคือวัดกันตัง หรือวัดตรังคภูมิพุทธาวาส โดยนิมนต์พระลบ ธมสุวณโณ (พระครูบริสุทธิ์ศีลาจารย์ฑิสังฆปาโมกข์) จากวัดควนธานีให้มาช่วยบำรุงวัดและจัดการศึกษา โดยก่อตั้งโรงเรียนลบจรุงวิทยาขึ้น ตลอดทั้งมอบหมายให้ข้าราชการช่วยสอนหนังสือและอบรมเด็กๆ ด้วยอีกทางหนึ่ง ท่านมีคำพูดติดปากเมื่อไปตรวจเยี่ยมราษฎรและพบปะเด็กอยู่ประโยคหนึ่งว่า

มึงลูกใคร อยู่บ้านตำบลใด เรียนหนังสือหรือยัง พ่อแม่มึงขี้ขโมยไหม ทำนาหรือเปล่า ลูกหลานข้าราชการหรือราษฎรที่ใฝ่รู้ใฝ่เรียน ท่านจะส่งไปให้เรียนที่ปีนังและในกรุงเทพฯ ศึกษาจบก็ให้มาทำงานและให้ความรู้แก่ข้าราชการอื่นๆ ส่วนในด้านส่งเสริมศิลปะการแสดงพื้นบ้าน ท่านสนับสนุนทั้งหนังตลุง มโนราห์ ถึงกับคัดเอามโนราห์เก่งๆ มาฝึกซ่อมในจวน พร้อมทั้งฝึกให้ทำอาหารไปด้วย กล่าวกันว่าท่านมีคณะมโนราห์ของท่านเองด้วย

พระยารัษฎาฯ เอาใจใส่ด้านสาธารณสุขพื้นฐาน โดยกวดขันเรื่องความสะอาดบ้านเรือน บ่อน้ำของราษฎร ตลอดทั้งความสะอาดของร่างกายโดยแจกสบู่ให้แก่ราษฎรใช้ถูตัวจัดหาแพทย์ประจำตำบล บริจาคทุนทรัพย์สนับสนุนการสร้างโรงพยาบาลมิชชันนารี แก่ ดร.เคมเบท อีแวลล์ ดันแลป ดี.ดี.(หมอดันแลป) ในปี ๒๔๕๒ นับเป็นครั้งแรกที่เมืองตรังมีการบำบัดรักษาด้วยการแพทย์แผนปัจจุบัน

ตลอดระยะเวลา ๑๑ ปีของการปฎิบัติหน้าที่ในตำแหน่งเจ้าเมืองตรัง เมืองที่ถูกทอดทิ้งให้ทรุดโทรมจนเกิดปัญหาการปกครองที่ต้องรับแก้ไขนั้น ได้ถูกกอบกู้ให้กลับเข้าสู่ความสงบสุขโดยเจ้าเมืองที่มีนามว่า พระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี (คอซิมบี๊ ณ ระนอง) ทำให้บ้านเมืองพัฒนาขึ้นในทุกๆ ด้าน

บ้านของท่านที่กันตัง เป็นอนุสรณสถานที่ชาวตรังจัดตั้งขึ้นเป็นพิพิธภัณฑ์พระยารัษฎาฯ ให้เป็นแหล่งศึกษาประวัติและงานของท่าน และทุกๆ ปีในวันที่ ๑๐ เมษายน ชาวตรังร่วมนอมรำลึกถึงคุณูปการของท่านที่มีต่อเมืองตรัง นำพวงมาลาไปสักการะที่อนุสาวรีย์ ณ บริเวณตำหนักผ่อนกายเดิม และคงปฎิบัติเช่นนี้สืบทอดต่อไป

 

 

 

Comments

comments

You may also like...

48 Responses

  1. I used to be able to find good advice from your articles.|

  2. Hi friends, how is the whole thing, and what you desire to say about this post, in my view its really amazing designed for me.|

  3. Hello There. I found your blog using msn. This is a really well written article. I will make sure to bookmark it and return to read more of your useful information. Thanks for the post. I will definitely comeback.|

  4. I truly love your blog.. Very nice colors & theme. Did you develop this amazing site yourself? Please reply back as I’m trying to create my own personal site and want to know where you got this from or what the theme is called. Kudos!|

  5. I always spent my half an hour to read this weblog’s articles all the time along with a cup of coffee.|

  6. Dadado Veig says:

    whoah this blog is excellent i like studying your posts. Keep up the good work! You realize, lots of people are searching around for this info, you can aid them greatly. |

  7. Hmm is anyone else encountering problems with the images on this blog loading? I’m trying to figure out if its a problem on my end or if it’s the blog. Any responses would be greatly appreciated.|

  8. Itamar Serpa says:

    Fantastic post however I was wondering if you could write a litte more on this topic? I’d be very thankful if you could elaborate a little bit more. Bless you!|

  9. I was wondering if you ever considered changing the layout of your website? Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you could a little more in the way of content so people could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having one or two images. Maybe you could space it out better?|

  10. Wow, superb weblog layout! How lengthy have you been running a blog for? you made blogging glance easy. The entire glance of your website is great, as smartly as the content material!

  11. Greetings! Very helpful advice within this article! It’s the little changes which will make the biggest changes. Many thanks for sharing!|

  12. Admiring the persistence you put into your blog and in depth information you present. It’s nice to come across a blog every once in a while that isn’t the same outdated rehashed material. Fantastic read! I’ve saved your site and I’m including your RSS feeds to my Google account.|

  13. Valuable info. Fortunate me I found your website accidentally, and I’m surprised why this coincidence didn’t happened in advance! I bookmarked it.|

  14. You could definitely see your enthusiasm in the work you write. The arena hopes for more passionate writers like you who are not afraid to mention how they believe. Always go after your heart.|

  15. I know this web page provides quality based posts and additional data, is there any other web site which offers such stuff in quality?|

  16. MAGA says:

    Hmm it seems like your blog ate my first comment (it was extremely long) so I guess I’ll just sum it up what I had written and say, I’m thoroughly enjoying your blog. I too am an aspiring blog writer but I’m still new to the whole thing. Do you have any points for newbie blog writers? I’d really appreciate it.|

  17. Sweet blog! I found it while browsing on Yahoo News. Do you have any suggestions on how to get listed in Yahoo News? I’ve been trying for a while but I never seem to get there! Many thanks|

  18. Hello every one, here every person is sharing these knowledge, therefore it’s good to read this webpage, and I used to go to see this blog everyday.|

  19. Hello! I know this is kinda off topic but I was wondering which blog platform are you using for this website? I’m getting fed up of WordPress because I’ve had problems with hackers and I’m looking at alternatives for another platform. I would be fantastic if you could point me in the direction of a good platform.|

  20. This is really interesting, You’re a very skilled blogger. I have joined your rss feed and look forward to seeking more of your great post. Also, I have shared your web site in my social networks!|

  21. Wow, this paragraph is good, my younger sister is analyzing these kinds of things, so I am going to let know her.|

  22. Your style is so unique in comparison to other folks I’ve read stuff from. Thanks for posting when you’ve got the opportunity, Guess I’ll just bookmark this page.|

  23. It is truly a nice and helpful piece of info. I’m satisfied that you simply shared this helpful information with us. Please stay us up to date like this. Thank you for sharing.|

  24. Fantastic beat ! I would like to apprentice at the same time as you amend your web site, how can i subscribe for a weblog site? The account aided me a applicable deal. I were a little bit acquainted of this your broadcast offered shiny clear concept|

  25. Very great post. I simply stumbled upon your weblog and wished to mention that I’ve really enjoyed surfing around your blog posts. After all I’ll be subscribing for your rss feed and I am hoping you write once more very soon!|

  26. Good day I am so delighted I found your webpage, I really found you by mistake, while I was searching on Digg for something else, Nonetheless I am here now and would just like to say kudos for a remarkable post and a all round interesting blog (I also love the theme/design), I don’t have time to browse it all at the minute but I have book-marked it and also added in your RSS feeds, so when I have time I will be back to read more, Please do keep up the great b.|

  27. This website was… how do I say it? Relevant!! Finally I’ve found something which helped me. Thanks a lot!|

  28. It’s enormous that you are getting thoughts from this article as well as from our dialogue made here.|

  29. My partner and I stumbled over here coming from a different web address and thought I should check things out. I like what I see so i am just following you. Look forward to finding out about your web page for a second time.|

  30. Paragraph writing is also a fun, if you be acquainted with then you can write otherwise it is difficult to write.|

  31. Wow, this piece of writing is pleasant, my younger sister is analyzing such things, so I am going to convey her.|

  32. Hey there! This is my first visit to your blog! We are a team of volunteers and starting a new initiative in a community in the same niche. Your blog provided us valuable information to work on. You have done a wonderful job!|

  33. Someone essentially lend a hand to make significantly posts I might state. This is the very first time I frequented your web page and up to now? I surprised with the research you made to create this particular post extraordinary. Magnificent task!|

  34. I have read so many articles regarding the blogger lovers however this piece of writing is actually a good post, keep it up.|

  35. Good post. I learn something totally new and challenging on sites I stumbleupon every day. It’s always exciting to read through content from other authors and use something from other websites. |

  36. Generally I don’t read post on blogs, however I wish to say that this write-up very pressured me to check out and do so! Your writing taste has been amazed me. Thank you, quite great post.|

  37. Do you have a spam issue on this blog; I also am a blogger, and I was curious about your situation; we have developed some nice practices and we are looking to trade methods with others, be sure to shoot me an email if interested.|

  38. I love looking through an article that can make men and women think. Also, thank you for allowing me to comment!|

  39. Your style is unique in comparison to other people I’ve read stuff from. Many thanks for posting when you have the opportunity, Guess I will just bookmark this blog.|

  40. Umanizzare says:

    Howdy this is somewhat of off topic but I was wondering if blogs use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML. I’m starting a blog soon but have no coding know-how so I wanted to get guidance from someone with experience. Any help would be enormously appreciated!|

  41. I constantly spent my half an hour to read this website’s articles daily along with a cup of coffee.|

  42. Thank you for some other informative website. Where else may I get that type of information written in such a perfect approach? I’ve a mission that I am just now working on, and I’ve been at the glance out for such information.|

  43. Umanizzare says:

    I just could not go away your website prior to suggesting that I really loved the usual info a person provide in your visitors? Is going to be back continuously in order to inspect new posts|

  44. Hi there! I know this is sort of off-topic however I had to ask. Does operating a well-established website such as yours require a lot of work? I’m brand new to operating a blog however I do write in my diary every day. I’d like to start a blog so I will be able to share my own experience and thoughts online. Please let me know if you have any kind of ideas or tips for brand new aspiring blog owners. Appreciate it!|

  45. Have you ever thought about adding a little bit more than just your articles? I mean, what you say is valuable and everything. Nevertheless think about if you added some great photos or videos to give your posts more, “pop”! Your content is excellent but with images and videos, this site could certainly be one of the greatest in its field. Superb blog!|

  46. you are actually a excellent webmaster. The site loading pace is incredible. It kind of feels that you’re doing any distinctive trick. Furthermore, The contents are masterwork. you have done a great process on this topic!|

  47. Coleman says:

    My wife and i ended up being so glad Louis could do his researching via the precious recommendations he received from your site. It is now and again perplexing just to possibly be offering points people today may have been trying to sell. And we all recognize we have got the writer to be grateful to because of that. The entire explanations you’ve made, the simple blog navigation, the friendships your site give support to instill – it is mostly terrific, and it’s really leading our son and us feel that that theme is excellent, which is certainly wonderfully fundamental. Many thanks for everything!

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>